ROZKODOWAĆ NARCYZA, czyli do czego jest w stanie posunąć się osobowość narcystyczna?

Nie wiadomo kiedy, nie wiadomo skąd nagle pojawia się on – narcyz. Oczarowuje swą sylwetką, inteligencją i nienaganną posturą. Można rzec, że ideał chodzący w ludzkiej skórze. Niestety nic bardziej mylnego, a wiedzą o tym najlepiej osoby, które są z nim w bliskiej relacji.

Piękny i uroczy. Inteligentny i powabny. Szarmancki i czarujący… A tak naprawdę człowiek bez serca, choć serce ma, to wypełnione wysokim poziomem arogancji, poczuciem wyższości, a przede wszystkim potrzebą bycia podziwianym.

Jak rozpoznać osobowość narcystyczną?

Aby rozpoznać narcyza warto wnikliwie przyjrzeć się jego zachowaniu, które jest niezwykle charakterystyczne dla tego typu zaburzenia. Osobowość narcystyczna swoją postawą i sposobem komunikowania się daje do zrozumienia, że jest najważniejszą osobą na świecie i ma prawo oczekiwać, aby tak właśnie ją traktowano. Ma przesadne poczucie wyższości, pragnie być nade wszystko podziwiana i uwielbiana. Jednak ze swojej strony nie da nic – jest całkowicie pozbawiona empatii i zrozumienia dla drugiego człowieka. W jego świecie on jest najważniejszy i tylko jego potrzeby się liczą, więc tego będzie oczekiwał, a nawet żądał.

Osobowość narcystyczna charakteryzuje się:

• manią wyższości,
• przekonaniem o byciu kimś lepszym i niepowtarzalnym, wręcz idealnym,
• nadmierną potrzebą bycia podziwianym,
• poczuciem bycia uprzywilejowanym,
• wykorzystywaniem innych ludzi do osiągnięcia swoich celów,
• brakiem empatii i współczucia,
• częstym poczuciem zazdrości,
• wyniosłym i aroganckim zachowaniem,
• pochłoniętym przeświadczeniem królowania – rządność władzy i kontroli.

Osoby narcystyczne mają także inną charakterystyczną cechą – nie chcą, lub nie potrafią przyjąć punktu widzenia innego człowieka. A jeśli ktoś pokusi się nie przyjąć ich poglądu, to bardzo tego pożałuje. Drugie imię narcyza, to odwet i niepojęta krytyka.

Co powoduje narcyzm?

Źródeł narcyzmu dopatruje się w dzieciństwie, a raczej w sposobie wychowania. Jedna z teorii sugeruje, że narcyza może ukształtować rodzina, która wpoiła mu, że jest lepszy od innych. Wielu naukowców wskazuje, że zaburzenie narcystyczne jest efektem wręcz nadmiernie chwalącej postawy rodziców. Jest to dom, w którym dziecko ma prawo robić, co chce i dodatkowo jest za to chwalone. Zaś inny pogląd mówi o tym, że narcyzm jest efektem tego, że dziecko dorastało w atmosferze miłości warunkowej. Kochano go tylko w tedy, gdy coś osiągnął. Co przyczyniło się do powstania manii wyższości. Zgodnie z tym poglądem narcyz uważa, że sukces i doskonałość jest jedyną miarą człowieczeństwa.

Choć przedstawiłam tylko dwa najczęściej przedstawiane czynniki sprawcze, to jednak istnieje o wiele więcej zależności, które budują osobowość narcystyczną. Dlatego też przedstawione zaburzenie powinno być zdiagnozowane przez specjalistę z wieloletnim doświadczeniem.

Do czego jest w stanie posunąć się narcyz?

Narcyz dokładnie wie, jak Cię zmamić i omotać. Wie, jak się zachować i co powiedzieć, by posiąść swoją ofiarę. Wykorzysta różnego rodzaju taktyki, aby zniekształcić rzeczywistość swojej ofiary i tym samym nią zawładnąć.

Do najczęściej uruchamianych schematów przez narcyzów u innych osób należą:

• SAMOPOŚWIĘCENIE

Na początku jak aniołek będzie realizował Twoje prośby, spełniał zachcianki i podziwiał. Ale tak, jak szybko to się zaczęło, tak też szybko skończy. Gdy narcyz poczuje, że jesteś już w jego szponach, szybko zdejmie maskę i będzie oczekiwał o wiele większego poświecenia. Sprawi, że poczujesz się niegodnym nawet bycia jego sługą. Będziesz robić, co on zechce, a wewnętrznie będziesz karmić się poczuciem winy. W tym momencie to Ty jesteś winny/a wszelkiemu złu, które Cię spotyka. Jeśli będziesz dobrze odgrywać swoją rolę, to może będzie ciut inaczej. Choć ostrzegam – nie licz na to…

• PODPORZĄDKOWANIE SIĘ

Jego działania opierają się na tym, aby wymóc na Tobie podporządkowania się. Będzie grał i omamiał, aż Ty stracisz swoje prawo do asertywności, a tym samym do swych granic. Narcyz potrafi zastraszać i obezwładniać. Będziesz jak marionetka bez prawa do własnego zdania…

• NIESTABILNOŚĆ UCZUĆ

Na początku da Ci troszkę posmakować, swej łaskawości, ale wszystko to się skończy, gdy będzie pewien, że go kochasz. Będzie jak na karuzeli uczuć – raz będzie mówił, że kocha i przepraszał za swoje zachowania, a już za pięć minut pałał do Ciebie nienawiścią. Zrobi Ci sieczkę emocjonalną, tak, abyś bał/a się odejść…

• WSTYD

Z czasem poczujesz się, kimś gorszym i niechcianym, co jeszcze bardziej wzmocni Twoje przeświadczenie, że bez niego sobie nie poradzisz. Będziesz woleć trwać, niż odejść. Bez większego zastanowienia będziesz przyjmować jego zarzuty, aż w końcu zaczniesz jego przepraszać za jego zachowanie…

• ZAHAMOWANIE EMOCJONALNE

Narcyz uwielbia bawić się swoją ofiarą i na pewno doprowadzi do tego, aby weszła Ci w nawyk obojętność wobec swoich uczuć. Będziesz kontrolować swoje emocje, tak jakbyś nigdy nie miał/a do nich praw. Gdy on będzie krzyczał to Ty pogrążysz się w milczeniu…

• DEPRYWACJA EMOCJONALNA

Po pewnym czasie staniesz się całkowicie wypalony/a emocjonalnie. Będziesz tak przyzwyczajona do smutku, że nie będzie on dla Ciebie jakąkolwiek nowością. Przecież tak było, jest i będzie…

• SKRZYWDZENIE

Związek z narcyzem to nie tylko jazda na kolejce górskiej bez trzymanki, ale również pewna forma odtwarzania tych samych sposobów postępowania. To, co na Ciebie podziało kiedyś, podziała i teraz… Tylko, że teraz nie będziesz w stanie wykazać się, choć odrobiną obrony.

• NADMIERNY KRYTYCYZM

W tym schemacie z łatwością dajesz się przekonać do wszystkiego. A słowa krytyki stają się jedynym wyznacznikiem Twojego sposobu postrzegania świata. Przyjmujesz oskarżenia i zgadzasz się z tym, że to Ty ponosisz za wszystko winę. Spuszczasz twarz…

Powyższe schematy będą się ze sobą mieszać, lub występować pojedynczo. Jednak są one najczęściej pojawiającymi się schematami, nawykowymi reakcjami w relacji z narcyzem. Warto przyjrzeć się im raz jeszcze i odważyć się na zmianę…

Jak bronić się przed destrukcyjnymi trikami narcyza?

Narcyz uwielbia deptać i traktować wprost jak przedmiot innych ludzi, jednak Ty nie musisz na to przyzwalać. Jak piszę jedna z najlepszych terapeutek zajmująca się narcyzmem Wendy T.Behary: „Jedną z cech natury ludzkiej jest predyspozycja do wyszukiwania tego, co znane, i reagowanie za pomocą wyuczonych, rozwiniętych i wrodzonych zachowań nawykowych. Chociaż niektóre z tych nawyków mają zdrowy i adaptacyjny charakter, inne trzymają nas w roli zakładników w więziennych murach schematów, bolesnych zarówno emocjonalnie, jak i fizycznie. Dlatego potrzebujesz jasnego obrazu mentalnego, a także prawdziwej wrażliwości na swoje życie wewnętrzne – szczególnie na najbardziej delikatne Ja. Okazywanie sobie współczucia jest równie ważne. Pozwala, bowiem zmienić obiekt zainteresowania i sposób reakcji w chwili słabości. Zamiast zmagać się ze starymi myślami typu: „Nie sposób mnie kochać”, „Nikt nigdy nie potrafi zaspokoić moich potrzeb”, „Nie przysługują mi żadne prawa”, „To na mnie spoczywa odpowiedzialność za to, by inni ludzie byli szczęśliwi”, możesz skupić uwagę na bardziej realistycznej ocenie sytuacji, uwalniając umysł i ciało od cierpienia związanego z długo przechowywanymi i nieobiektywnymi motywami życiowymi. Po dokładniejszej analizie i skorygowaniu negatywnych schematów myślowych musisz dokonać bardziej sprawiedliwiej oceny rzeczywistości.” A to wszystko pomoże Ci podjąć odpowiednie, a zarazem stanowcze kroki w stosunku do relacji z narcyzem. Na chłodno oceniając rzeczywistość, dbając o własne prawa jesteś w stanie ustrzec się destrukcyjnego wpływu osobowości narcystycznych.

Troska o samego siebie nie tylko wymaga, ale również nakazuje zachowania „szeroko otwartych oczu”, a na pewno pewnej powściągliwości w podejmowaniu relacji, tak bardzo szkodliwej i toksycznej relacji.

Warto zwracać uwagę na każde szczegóły – najważniejsze jest Twoje bezpieczeństwo!!!

Bibliografia: „Rozbroić narcyza. Jak radzić sobie z osobą zapatrzona w siebie.” Wendy T.Behary, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2018.