- Czy związek z paranoikiem jest możliwy?
- Jakie są przyczyny paranoi?
- Czy paranoik jest zdolny do miłości?
- Czy można zarazić się paranoją?
- Jak rozpoznać paranoika?
- Czy osoba paranoiczna jest niebezpieczna?
Żyjemy i funkcjonujemy wśród wielu indywidualności. Poznajemy ludzi, a i tak bardzo mało o nich wiemy. Życie wśród różności osobowościowych jest niezwykle tajemnicze i wysoce zawiłe.
Kim jest paranoik?
Osobowość paranoiczna to jednostka o ciężkich zaburzeniach psychicznych. Paranoik to osoba irracjonalnie nieufna i wysoce podejrzliwa. Strach przejawiający się w ciągłych podejrzeniach nie zna granic, a jednokierunkowe myślenie nigdy nie identyfikuje się z zdrowym rozsądkiem.
Pełen uprzedzeń i krytyki nie jest w stanie racjonalnie oceniać rzeczywistości i zdarzeń z nią związanych. Wewnętrzny system ostrzegania przed niebezpieczeństwem jest silnie przeciążony oraz ostrzega paranoika przed wszystkim i wszystkimi. Paranoicy są nieufni wobec partnera, dzieci, bliskiej rodziny, sąsiadów, współpracowników, znajomych, ludzi spotykanych na ulicy – przed każdym i wszystkim.
Tego typu podejście do codzienności nie tylko ma zły wpływ na ich samych, ale również na osoby, które towarzyszą im w życiu.
Historia Moniki i Krzysztofa przedstawia wielką wyrozumiałość, a zarazem wielką wytrwałość i oddanie żony… Mężczyzna choć bezrobotny miał „własną pracę”, która polegała na zbieraniu wszelkich wycinków z gazet, które opisywały wypadki w ich mieście. Zbiory były tak duże, że Monika nieraz się zastanawiała, czy oby to słuszne, aby je archiwizować – nigdy zaś nie przeciwstawiła się temu.
Kobieta była świadoma tego, że jej mąż miał ciężkie dzieciństwo, a wypadek w którym zginęli jego rodzice również przyczynił się do jego codziennego funkcjonowania.
Po kilku latach jego „hobby” zaczęło mieszać się z urojeniami. Zakaz wychodzenia z domu – „bo sąsiad Ryszard nie wyjechał jeszcze do pracy…”, nocowanie w piwnicy – „bo dźwięk przelatującego samolotu był zbyt intensywny…”, codzienne wizyty na policji z całą dokumentacją wzbogaconą o nowe wydarzenia – „bo to jest atak na nasze życie i należy go szybko zgłosić…”
Kobiecie często było wstyd za męża, a z biegiem czasu było coraz gorzej. Monika wielokrotnie musiała przepraszać, tłumaczyć i wyjaśniać zachowanie męża. Krzysztof nieraz wracał do domu bardzo późno, bo potrafił cały dzień jeździć za kierowcą, który przez przypadek zajechał mu drogę. Z wściekłością i podejrzeniem śledził go i robił zdjęcia.
Krzysztof nigdy nie rozstawał się z aparatem – robił wszystkim i wszystkiemu zdjęcia. Monika nie wytrzymała napięcia gdy mąż wykonał serię zdjęć sąsiadce, która przekopywała ogródek i uznał to za prowokację. Po tym zdarzeniu kobieta udała się na pierwszą konsultację do specjalisty. Kochała, szanowała i starała się zrozumieć, ale była już tym wszystkim zmęczona – gubiła się we własnych myślach. Obawiała się, że sama nie odróżni rzeczywistości od fikcji.
Rozpoczęła terapię choć bardzo pragnęła, aby i Krzysztof rozpoczął leczenie. Ale niestety było to zbyt ciężkie do wyegzekwowania… Każda rozmowa, która miała w jakiś sposób nakłonić mężczyznę na wizytę u lekarza była odebrana jako spisek przeciwko jego życiu. Jedyna tolerowana osoba – Monika traciła w jego oczach – „czyżby Monika coś planowała? Chce nas zniszczyć, a może mnie chce zabić?” Myśli i niepewności zbyt wiele…
Krzysztof uważał, że w 100% jest zdrowy. Kobieta wiedziała, że czeka ją „droga przez mękę”, ale miłość, która ich połączyła była ważniejsza. Codzienne spotkania z terapeutą pozwalały na realne przeanalizowanie rzeczywistości, podtrzymywały ją na duchu. Specjalnie przygotowany „program naprawczy” spowodował, że udało nakłonić mężczyznę na wizytę u psychiatry. Dzięki leczeniu i przyjmowaniu odpowiednich leków, życie małżeństwa z 20 letnim stażem powoli wracało do „normalności”, choć jak się później okazało Monika nieraz robiła listę za i przeciw odejściu od męża.
Jak rozpoznać paranoika?
Nie możemy identyfikować paranoika tylko z określonymi cechami. Bywają nadpobudliwi, irracjonalni, przewrażliwieni ale także skryci, nieśmiali, małomówni – nie możemy w pełni określić osobowości paranoicznej.
Niektórzy siedzą w kącie ciągle płacząc, inni zaś dramatyzują, hałasują, a nawet rwą się bo bijatyki. Wysokie IQ paranoika może być zgubne. Każdy osoba paranoiczna jest inna i jej podejście do podejrzliwości i urojeń może mieć również inny oddźwięk.
Jak wygląda codzienność z paranoikiem?
By w pełni móc zrozumieć osobowość paranoiczną trzeba dużej ilości czasu, nieograniczonych pokładów cierpliwości i wyrozumiałości. Trzeba również przygotować się na podjęcie terapii dla własnego zdrowia. Codzienność z tego typu osobą może wyrządzić nie tylko krzywdę nam samym, ale również naszemu potomstwu, czy najbliżej rodzinnie.
Kobieta, która uznała swojego 3 letniego synka za terrorystę – „bo dziwnie się mi przygląda” – trafiła na odział psychiatryczny w wyniku snucia planów zabójstwa…
Uważność i ciągła kontrola to niewiele, by móc zrozumieć i funkcjonować z paranoikiem. Należy pamiętać, że paranoja z wiekiem może się nasilać…
Jak rozmawiać z paranoikiem?
Nie istnieje „złoty środek”, który podpowie nam, jak żyć i postępować w kontaktach z osobowością paranoiczną.
Kolejna historia przedstawia związek Marii z Tomaszem. Dwoje młodych ludzi z dwóch różnych domów – różne podejście do świata, inne priorytety. Tomek chciał się rozwijać – nauka i praca była dla niego bardzo ważna. Maria pragnęła tylko domu i gromadki dzieci.
Kobieta pochodziła z rodziny, w której matka zawsze miała dużo do powiedzenia, to ona rządziła wszystkim i wszystkimi. Co zapewne miało wpływ na jej paranoiczne podejście do rzeczywistości, która z czasem się nasilała. Jako nastolatka nigdy nie mogła znaleźć chłopaka – każdego kolegę oskarżała o zdradę – urojoną krzywdę przelewała na inne kontakty. Maria miała stwierdzone paranoiczne zaburzenia osobowości, ale jej „wzloty i upadki” często mieszały się z okresem przyjmowania, a całkowitym odstawieniem leków.
Zakochana kobieta widziała tylko Tomka przed oczami, tylko on się liczył. Każdy dzień, każda chwila była przesycona mężczyzną. Częste telefony i niewiarygodna obawa przed tym, czy oby nic się nie dzieje. Początkowo to Tomka fascynowało – „jeszcze nikt tak o mnie się nie martwił”. Wszystko do czasu…
Zbytnia natarczywość Marii wzbudziła niepokój w mężczyźnie. Ciągłe niespodziewane „kontrole” – czy to w pracy, czy to w szkole – zaczęły mu przeszkadzać. Smsy o drugiej w nocy, że ma wyjść z mieszkania, bo ona na niego czeka – wywoływały wielką irytację.
Ich związek nie przetrwał kolejnej próby „zrozumienia” w momencie gdy Maria wbiegła do sali konferencyjnej gdzie aktualnie odbywała się narada zarządu i zaczęła szukać kochanki Tomasza pod stołem. Mężczyzna nie wytrzymał i zakończył ich związek raz na zawsze. Mężczyzna dla dobra byłej partnerki całkowicie rezygnował z kontaktów z nią.
Czy związek z paranoikiem jest możliwy?
Wiele osób już na „starcie” nie jest w stanie zaakceptować „podejrzliwości” partnera i poddaje się bez walki.
Musimy to zrozumieć – nie każdy jest na to przygotowany, nie każdy jest gotów, by „walczyć” o miłość dla miłości. Jeszcze inni wybierają inną drogę – częsta separacja jest dowodem życia obok miłości dla miłości.
Pamiętaj, że osoby paranoiczne często szukają słuchaczy, którzy będą wierzyć i wysłuchiwać ich urojonych historii. Zdarza się również, że takie osoby wiążą się z „podobnie myślącymi” – związek dwóch osobowości paranoicznych – co może przyczynić się wywrócenia do góry nogami życia każdego z nas. Paranoik „nakręca” drugiego paranoika – co może być wysoce niebezpieczne. Świadomość problemu może być pomocne w identyfikacji zagrożenia.
Przeżycia rodziny Ireny i Stanisława były bliskie obłędu. Stanisław miał stwierdzone paranoiczne zaburzenia osobowości, zaś Irena przejawiała skłonności do urojeń. Para miała czwórkę dzieci, które również były pochłonięte obawami rodziców. Ze względu na kontrolę ze strony lekarzy małżeństwo w obawie przed „zagładą” wyprowadziło się do opuszczonego domku w środku lasu oddalonego od zabudowań 200 km.
Rodzina szukała przestrzeni, izolacji i dystansu, by ukoić swoje lęki. Niestety – paranoja była w nich. Ciągła walka z myślami spowodowała, że sporządzili „plan zabójstwa” całej rodziny.
Zgłoszeniem zaginięcia zajmowała się policja od kilku dni, gdy natrafili na ślad było za późno. Cała rodzina nie żyła.
Jak myśli i funkcjonuje paranoik?
Jak widać istnieje szerokie spektrum osobowości paranoicznych – sięga od irytujących i natarczywych po ekstremalnie złośliwych i wręcz niebezpiecznych. Wszystkie te osoby jednak łączą pewne wspólne cechy:
- skrajna podejrzliwość, strach, skrytość – ciągła kontrola słów i czynów innych osób w celu oceny ich złych intencji. Nawet towarzyska gafa może być niebezpiecznym gestem zagrażającym ich życiu. Strach przed wszystkim i wszystkimi naszpikowany indywidualnymi lękami, obsesjami, czy wątpliwościami;
- upór, kłótliwość, skłonność do nienawiści – brak zdolności akceptacji odmienności, nasycona selekcjonowaniem i przeinaczaniem faktów zawęża ich już sztywne myślenie, a ich chorobowa ideologia tworzy wysoko niebezpieczną nienawiść. Dla wielu osobowości paranoicznych terror staje się receptą, bo nic innego nie pozwala im osiągnąć ich nieracjonalnych celów. I w tym momencie mamy do czynienia z „magicznym myśleniem” – „Jak zabiję wystarczająco dużą ilość lekarzy powstrzymam aborcję na świecie”. Patologiczne myślenie przedstawia ich wyjątkową niestabilność;
Czy paranoją można się zarazić?
Wszystko zależy jak bardzo jesteśmy podatni na wpływy innych osób, jak bardzo świadomie patrzymy na rzeczywistość. Wszystko to zależy od naszej osobowości – na pewno należy zadbać o własne zdrowie i nie wstydzić się kontaktu z lekarzem, przedstawiając mu swoje obawy.
Wybitny ekspert Joe Navarro podkreśla: „paranoicy mogą nas zmusić do zmiany stylu życia, abyśmy przystosowywali się do okropnego świata, którego się obawiają. Kiedy wdają się w kłótnię w pracy i lądują na bruku, to my musimy pracować po godzinach, żeby związać koniec z końcem. Gdy zachowują się paskudnie w stosunku do sąsiadów, to my naprawiamy sąsiedzkie stosunki. Trzeba zmienić cały sposób życia, żeby dostosować się do paranoików, ponieważ są zamknięci w sobie oraz zdystansowani i tego samego oczekują od nas. Natomiast paranoiczne osoby na drugim końcu spektrum bywają trudne i kłótliwe. Niezależnie od wszystkiego oczekują, że będziemy wierzyli w to samo, co oni i widzieli świat przez pryzmat ich przypadłości, czy to się nam podoba, czy nie. Ich wrogowie muszą stać się naszymi wrogami.”
Związek z osobowością paranoiczną nie należy do łatwych. Jest to bardzo trudna droga. Jeśli partner ma łagodną postać paranoi będzie m.in. bardzo podejrzliwy i nieufny, jeśli zaś osobowość paranoiczna jest na szczycie choroby to jest bardzo niebezpieczna nie tylko dla Ciebie, ale również dla całego otoczenia.
Jak wyrwać się ze szpon paranoi?
Każda droga do normalności będzie kosztować wiele siły, determinacji i wyrozumiałości. Szukaj pomocy z wielką ostrożnością – tak, aby paranoiczny partner nie zobaczył w Tobie wroga i nie rozpoczął obrony. W pierwszej kolejności pomyśl o sobie – terapia i kontakt z lekarzem pomoże przetrwać chwile zwątpienia i niemocy.
Nauczenie się sposobu analizowania codzienności wymaga czasu i wytrwałości. Kiedy ich zachowanie stanie się nie do wytrzymania, a szczęście i radość życia odpłynęła – nie wahaj się pomyśleć o sobie. Twoje życie jest równie ważne – niekiedy sytuacja wymaga, by żyć dla miłości obok miłości.
Nikt nie będzie Cię oceniał i negował – walcz o własne dobro. Jeśli zaś idziesz śladami Moniki i chociaż wiesz czego możecie się spodziewać – zachowaj proszę ogrom ostrożności we walce o miłość i nigdy nie pozostawaj sam/a. Jeszcze raz podkreślam nie bój się szukać pomocy… Choć to droga kręta i zawiła – to miłość i dobro ludzkiego istnienia, powinno być najważniejsze…
